Ψηφιακό Οικομουσείο Χαϊδαρίου

Οικομουσείο (περιγραφή του όρου):

Σύμφωνα με τον αρχαιολόγο Αχ.Πιστοφίδη “Το οικομουσείο είναι ένας ζωντανός οργανισμός, ανοιχτό στο κοινό και περιλαμβάνει επιτόπια (in situ) εκθέματα, καθώς απουσιάζει η κτιριακή εγκατάσταση. Η τοπική κοινότητα πρέπει να κατανοήσει ότι είναι «δικό τους δημιούργημα» και να συμμετέχει στο εγχείρημα συμβάλλοντας ταυτόχρονα στην προσωπική βιώσιμη ανάπτυξη της.”

Ένα οικομουσείο είναι ένα μουσείο που επικεντρώνεται στην ταυτότητα ενός τόπου, βασισμένο σε μεγάλο βαθμό στην τοπική συμμετοχή και στοχεύοντας στην ενίσχυση της ευημερίας και της ανάπτυξης των τοπικών κοινοτήτων.

Παραδοσιακά και Οικολογικά Μουσεία

Ο όρος «éco» είναι μια συντομευμένη μορφή του «écologie», αλλά αναφέρεται ιδιαίτερα σε μια νέα ιδέα ολιστικής ερμηνείας της πολιτιστικής κληρονομιάς, σε αντίθεση με την εστίαση σε συγκεκριμένα αντικείμενα που παρουσιάζονται  από τα παραδοσιακά μουσεία.

Το 1985, ολόκληρο το τεύχος του Museum International Quarterly, του περιοδικού της UNESCO, αφιερώθηκε στην έννοια του οικομουσείου. Με τίτλο «Εικόνες του Οικομουσείου», το περιοδικό άνοιγε με το άρθρο του Rivière με τίτλο «Εξελικτικός ορισμός του οικομουσείου», ακολουθούμενο από το κύριο άρθρο του de Varine με τίτλο «Η λέξη Οικομουσείο και πέρα από αυτό».
Ο De Varine συνέκρινε τα παραδοσιακά μουσεία και οικομουσεία με βάση τις ακόλουθες εξισώσεις:

Παραδοσιακά Μουσεία = κτίριο + συλλογές + επισκέπτες.
Οικομουσεία = περιοχή + κληρονομιά + κοινότητα.

Αυτό σημαίνει ότι οι τρεις βασικές διαστάσεις ενός μουσείου μετασχηματίζονται ριζικά, έτσι ώστε:

• το κτίριο του μουσείου επεκτείνεται, ώστε να περιλαμβάνει ολόκληρη την περιοχή όπου ζει η κοινότητα,
• οι συλλογές του οικομουσείου περιλαμβάνουν όλη την πολιτιστική κληρονομιά που βρίσκεται στην περιοχή, και
• οι επισκέπτες αντικαθίστανται, χωρίς να τους αποκλείουν, από μέλη της κοινότητας που γίνονται παράγοντες στην ανάπτυξη του οικομουσείου. 

Ο Ρόλος του Οικομουσείου στη Σύγχρονη Κοινωνία: Το οικομουσείο δεν αφορά μόνο τη συντήρηση αλλά και τη συμμετοχή της κοινότητας. Εξελίσσεται συνεχώς και αντανακλά την ανάγκη για δημιουργία γεφυρών μεταξύ πολιτιστικής κληρονομιάς και σύγχρονων κοινωνικών προβλημάτων. (UNESCO MUSEUM, No 148, 1985).

Το Ψηφιακό ως πρόδρομος ενός κτιριακού Οικομουσείου Χαϊδαρίου: Με δεδομένο ότι δεν υπάρχει κανένα οργανωμένο κτιριακό ή ψηφιακό, Δημοτικό ή Δημόσιο ή Ιδιωτικό Μουσείο Πόλης στο Χαϊδάρι και ούτε προβλέπεται, σύμφωνα με τα σημερινά δεδομένα, δημιουργούμε κατά αρχάς το “Ψηφιακό Οικομουσείο Χαϊδαρίου/ Chaidari Digital Ecomuseum” ως πρόδρομο δημιουργίας ενός κτιριακού Οικομουσείου Χαϊδαρίου.

Σκοπός του Ψηφιακού Οικομουσείου Χαϊδαρίου είναι:

• να προβάλλει το πλούσιο ιστορικό και πολιτιστικό απόθεμα, στο οποίο ο κάθε ψηφιακός και φυσικός επισκέπτης θα έχει τη δυνατότητα να ενημερωθεί, να δικτυωθεί, να αντλήσει πληροφορίες και να “ψυχαγωγηθεί”.
• να “ερεθίσει” και να δώσει τη δυνατότητα στη νεολαία, η οποία είναι εξοικιωμένη στις ψηφιακές χρήσεις, να έρθει σε επαφή με το ψηφιακό τεκμήριο (φωτογραφία, πίνακα ζωγραφικής, αφίσα, αφήγηση, βιβλίο, περιοδικό, βίντεο κ.λπ.) και να γνωρίσει όχι μόνο το παρελθόν αλλά και να αξιοποιήσει χρηστικές πληροφορίες για τη σημερινή ζωή στην πόλη.
• να συμβάλλει στη συμμετοχή και στη δικτύωση των πολιτών και στην καλλιέργεια της “συνείδησης του ανήκειν”.
• να συμβάλλει στην προώθηση των 17 Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης και ιδιαίτερα του στόχου 8.9 (βιώσιμος τουρισμός, δημιουργία θέσεων εργασίας, προβολή των τοπικών πολιτισμών και προϊόντων) και του στόχου 17 (συνεργασία για τους στόχους).

ΤΟ ΛΟΓΟΤΥΠΟ: Το λογότυπο με θέμα το Παλατάκι, επιλέχθηκε μεταξύ τριών προτάσεων. Το σκίτσο με τον ΠΥΡΓΟ ΠΑΛΑΤΑΚΙ, προέρχεται από την τοπική εφημερίδα “ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΟ ΧΑΪΔΆΡΙ” (1980), με εκδότη τον +Παναγιώτη Διακάτο και Διευθύντρια Σύνταξης τη Μαρία Διακάτου. Το σκίτσο είναι άγνωστου καλλιτέχνη.

Η λογική και τα κριτήρια επιλογής του “ΠΥΡΓΟΥ ΠΑΛΑΤΑΚΙ” (Κτήμα ή Έπαυλις Χαϊδάρι): Ο ΠΥΡΓΟΣ ΠΑΛΑΤΑΚΙ και τα γειτονικά κτίρια, ΞΕΝΩΝΕΣ (σημερινό κτίριο “Νικολάου Γύζη) και ΣΤΑΒΛΟΙ (πρώην καφέ), καθώς και ο περιβάλλον των κτιρίων χώρος, βρίσκονται στην καρδιά της πόλης. Το κτίριο και η περιοχή με την ονομασία “Chaidari” ή και “’Έπαυλις Χαϊδάρι” είναι αποτυπωμένο σε παλιούς χάρτες, όπως π.χ. στους ΧΑΡΤΕΣ ΤΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ των E. Curtius και J. A. Kaupert, 1883.

Η περιοχή και το όνομα ΧΑΪΔΑΡΙ είναι ιδιαίτερα γνωστή από τη Μάχη του Χαϊδαρίου, 1826, καθώς και από τους καλλιτέχνες που πέρασαν από το ΠΑΛΑΤΑΚΙ (Έπαυλις Χαϊδάρι) στα τέλη του 18ου αιώνα (Νικόλαος Γύζης, Νικηφόρος Λύτρας, Κωνταντίνος Παρθένης, Θωμάς Θωμόπουλος κ.ά).

Ως “Έπαυλις Χαϊδάρι” περιγράφεται στα περιοδικά “ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΗ”, Αύγουστος 1908 και “ΠΑΝΑΘΗΝΑΙΑ”, τ.269 – 270, 1911. Το ΠΑΛΑΤΑΚΙ ως “τοπόσημο” συνδέεται με την κατοίκιση και τη ζωή της πόλης.

ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΕΣ ΤΟΥ ΨΗΦΙΑΚΟΥ ΟΙΚΟΜΟΥΣΕΙΟΥ ΧΑΪΔΑΡΊΟΥ:

• ΟΙΚΟ.ΠΟΛΙ.Σ – Οικολογικός Πολιτιστικός Σύλλογος Χαϊδαρίου https://xpolis.blogspot.com/ & https://www.oiko-polis.com/
• Όμιλος για την Ιστορική εκπαίδευση στην Ελλάδα – AHEG https://www.aheg.gr/
• Ευρωπαϊκή Ένωση Εκπαιδευτικών (Ελληνικό Τμήμα) | Aede Ελλάς https://aedegreece.wordpress.com/
• Web of Cultural Sustainability

ΤΡΟΦΟΔΟΤΕΣ ΤΟΥ ΨΗΦΙΑΚΟΥ ΟΙΚΟΜΟΥΣΕΙΟΥ:

• Σύλλογοι, Τοπικά Μέσα Ενημέρωσης, Κοινωνικά Δίκτυα.
• Δημοτική Βιβλιοθήκη, Περιβαλλοντική Πολιτιστική Βιβλιοθήκη (ΦτΦ), Blog ΙΕΡΑ ΟΔΟΣ.
• Φυσικά πρόσωπα, ερευνητές, συλλέκτες, εκπαιδευτικοί και κάθε πολίτης που ενδιαφέρεται να συμμετέχει με οποιοδήποτε τρόπο στο εγχείρημα.

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΕΣ ΤΟΥ ΨΗΦΙΑΚΟΥ ΟΙΚΟΜΟΥΣΕΙΟΥ: Την ευθύνη δημιουργίας και συντήρησης του Οικομουσείου την έχει το σωματείο Ελληνικό Δίκτυο ΦΙΛΟΙ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ/ Naturefriends Greece, με έδρα το Χαϊδάρι, Ανθέων 72, 124 61. naturefriendsgreece@gmail.com & ecomuseumchaidari@gmail.com

ΦΙΛΟΙ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ | Βασικές Ιστοσελίδες:

ΦΙΛΟΙ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ/ Naturefriends Greece https://www.naturefriends.gr/
ΦτΦ: Περιβαλλοντική Πολιτιστική Βιβλιοθήκη/ Naturefriends Greece: ENVI & CULTURAL Library  https://rosetabooks.wordpress.com/

Το σωματείο υλοποιεί στην πράξη το ν.1650/86 «Για την προστασία του περιβάλλοντος (ΦΕΚ 160/Α/16-10-86): «Περιβάλλον: το σύνολο των φυσικών και ανθρωπογενών παραγόντων και στοιχείων που βρίσκονται σε αλληλεπίδραση και επηρεάζουν την οικολογική ισορροπία, την ποιότητα της ζωής, την υγεία των κατοίκων, την ιστορική και πολιτιστική παράδοση και τις αισθητικές αξίες.»

Οι ΦτΦ είναι καταγεγραμμένοι:

• στο Μητρώο Πολιτιστικών Φορέων του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού (ΑΜ Φορέα: 3358).
• στο Μητρώο Σωματείων – Τμήμα Πολιτισμού της Περιφέρεια Αττικής (Αρ.Φακέλου: 20014).
• στη Δημόσια Βάση Δεδομένων Ο.Κοι.Π (Οργανώσεις της Κοινωνίας των Πολιτών) του Υπουργείου Εσωτερικών (αρ.Πρωτ. 2.055/ 30.01.2024).
• στο Μητρώο Διαφάνειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης: 374596826959-36.

Ομάδα Διαχείρισης του Ψηφιακού Οικομουσείου:

O Κώστας Φωτεινάκης είναι ερευνητής της τοπικής ιστορίας Χαϊδαρίου και της Δυτικής Αθήνας, Αττικής. Ήταν εκδότης του περιοδικού “προσανατολισμοί”, 1998 – 2002 και συγγραφέας του Ιστορικού Λευκώματος “ΧΑΪΔΑΡΙ – ΤΟΠΟΣ & ΑΝΘΡΩΠΟΙ”, 2007. Επίσης είναι επιμελητής εκδόσεων, αρθρογράφος, μέλος ή και συνεργάτης συντακτικών επιτροπών.

Ο Ευθύμιος Ραφαήλ Αγγελής είναι τελειόφοιτος του Τμήματος Ιστορίας και Φιλοσοφίας της Επιστήμης του ΕΚΠΑ και γραμματέας του Ελληνικού Δικτύου «Φίλοι της Φύσης». Από το 2025 τελεί χρέη αντιπροέδρου στη διεθνή οργάνωση International Young Naturefriends. Συμβάλει στις μεταφράσεις και την επιμέλεια εκδόσεων του δικτύου. Επί του παρόντος, ασχολείται με έργα που αφορούν τις Ψηφιακές Ανθρωπιστικές Επιστήμες και τη διάδοση της πολιτικής κληρονομιάς με σύγχρονα μέσα.

Η Ελένη Ταρναβά είναι φοιτήτρια του Τμήματος Ιστορίας και Φιλοσοφίας της Επιστήμης του ΕΚΠΑ. Έχει ολοκληρώσει την πρακτική της στο Μουσείο Μαρία Κάλλας και είναι εθελόντρια του Ελληνικού Παιδικού Μουσείου από το 2024.