ΝΕΑ ΦΩΚΑΙΑ

ΟΙ ΠΡΩΤΟΙ ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΟΙ ΟΙΚΙΣΤΕΣ ΣΤΟ ΧΑΪΔΑΡΙ 1924 – ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ  ΑΠΟ ΤΗ ΝΕΑ ΦΩΚΑΙΑ  ΤΗΣ ΜΙΚΡΑΣ ΑΣΙΑΣ

Tο 1924, μετά την Μικρασιατική Καταστροφή έρχονται στο Χαϊδάρι οι πρώτοι πρόσφυγες από το Τσακμακλί και τη Φώκαια.

Πενήντα τέσσερις πρόσφυγες κληρώθηκαν και πήραν  οικόπεδα. Απαλλοτριώθηκαν 50 στρέμματα και οικοδομήθηκαν 25 διπλοκατοικίες.

Σύμφωνα με την κα Φιλιώ Χατζημπεκιάρη “Τα 30 στρέμματα και οι κατοικίες, δεν παραχωρήθηκαν δωρεάν αλλά πληρώθηκαν από τους οικιστές, παρόλο που παραχωρήθηκαν έναντι των αποζημιώσεων που δικαιούνταν οι πρόσφυγες. Αρκετοί κληρούχοι πούλησαν μέρος των στρεμμάτων αυτών προκειμένου να αποπληρώσουν το χρέος τους. Λίγο αργότερα μέρος των 30 στρ που βρίσκονταν στην περιοχή του Δάσους απαλλοτριώθηκαν πριν τον πόλεμο για το Στρατόπεδο και οι αποζημιώσεις καταβλήθηκαν το 1953-54 και με αξία μικρότερη της πραγματικής.” (Σημείωση: 30 ή 50 στρέμματα?)

Ώσπου να ετοιμαστούν τα σπίτια έμειναν σε σκηνές. Σε κάθε διπλοκατοικία δόθηκε ένα κάρο, ένα άλογο και ένα αλέτρι. Εκτός από το χώρο για τις κατοικίες, τους παραχώρησαν και 1.700 στρέμματα γης για να την καλλιεργήσουν και να ζήσουν. Τα στρέμματα αυτά επιτάχθηκαν το 1927 από το “κτήμα Χαϊδάρι”, συνολικής έκτασης 6.300 στρ., το οποίο είχε περάσει στην ιδιοκτησία του Χιώτη εφοπλιστή Αντώνη.Παληού. O συνοικισμός παίρνει το όνομα Νέα Φώκαια σε ανάμνηση της χαμένης πατρίδας στη Μικρά Ασία. Ο συνοικισμός της Νέας Φώκαιας, nou περικλείεται μεταξύ των σημερινών οδών Νέας Φώκαιας, Χριστόφορου Περραιβού, Νικολάου Πλαστήρα, Δωδεκανήσου και Ηλία Βενέζη, αναφέρεται σε ταξιδιωτικούς οδηγούς και χάρτες τής εποχής του 1930, παράλληλα με την περιοχή Χαϊδάρι, που προφανώς εντοπίζεται στο Παλατάκι και εννοείται το “κτήμα ή έπαυλις Χαϊδάρι” του Νικόλαου Νάζου, εκ Τήνου.

Ο Σύνδεσμος Νεοφωκαέων, που είχε ιδρυθεί στον Πειραιά το 1926 (μεταφέρθηκε στο Χαϊδάρι το 1955), εκδίδει τη μηνιαία Επιθεώρηση “ΦΩΚΑΙΑ”. Η εφημερίδα αποτελεί μέσο επικοινωνίας και προβολής των αιτημάτων για την αποκατάσταση των προσφύγων, για την διατήρηση της ιστορικής μνήμης και των παραδόσεων. Η συμβολή των Νεοφωκαέων στην οικονομική και την κοινωνική ανάπτυξη της πόλης είναι καθοριστική από το 1924 μέχρι τις μέρες μας. Νεοφωκαείς ήταν και οι δήμαρχοι Χαϊδαρίου Δημήτρης Γιαχνής και Κυριάκος Ντηνιακός.

Στο προαύλιο της εκκλησίας Κοίμηση της Θεοτόκου [Παναγίτσα] με ενέργειες των Νεοφωκαέων έχει στηθεί το άγαλμα του τελευταίου Μητροπολίτη της Σμύρνης, Χρυσοστόμου. Σημειώνεται ότι η εκκλησία Παναγίτσα αρχικά φτιάχτηκε με ξύλινες σανίδες, με τα ίδια τα χέρια των Νεοφωκαέων προσφύγων. Πολύ κοντά στην εκκλησία Βρίσκονται τα γραφεία του Συλλόγου Νεοφωκαέων, στα οποία υπάρχουν αναρτημένες οι φωτογραφίες των πρώτων οργανωμένων κατοίκων της πόλης. Οι Νεοφωκαείς συγκεντρώνονται στα γραφεία του συλλόγου τους και γιορτάζουν όλοι μαζί.

[ΠΗΓΗ: Αναδημοσίευση με μικροαλλαγές από το Ιστορικό Λεύκωμα του Κώστα Φωτεινάκη “ΧΑΪΔΑΡΙ – ΤΟΠΟΣ & ΑΝΘΡΩΠΟΙ”, 2007.]

Περισσότερες πληροφορίες:

• Σύνδεσμος Νεοφωκαέων Προσφύγων Χαϊδαρίου https://www.facebook.com/profile.php?id=100064742314331
• π. Γεώργιου Φραγκιαδάκη «Νέα Φώκαια – Χαϊδάρι – Μνήμες».
• Παλαιά και Νέα Φώκαια Μ. Ασίας – Foca-Phocaea (Ionian Greek), Foglia Vecchia (Genoese) https://tinyurl.com/35swamdu
• Αλησμόνητες Πατρίδες: Οι διωγμοί το 1914 στην παλιά και νέα Φώκαια https://tinyurl.com/mpm5p2d5

Δεκαπενταύγουστος στο Χαϊδάρι – Το ιστορικό της κατασκευής της ξύλινης εκκλησίας της “Παναγίτσας”, 1926

Η εκκλησία “Κοίμηση της Θεοτόκου” ή “Παναγίτσα” που συνδέεται άμεσα με την κατοίκηση των προσφύγων από τη Νέα Φώκαια αλλά και από το Τσακμακλί στο Χαϊδάρι.

Η απόσταση μεταξύ των δύο παραλιακών χωριών στη Μικρά Ασία ήταν λιγότερο από μία ώρα με τα πόδια

Στο Χαϊδάρι στέριωσαν, έφτιαξαν με τα χέρια τους παράγκες και πλίνθινες κατοικίες, έκαναν γεωτρήσεις, καλλιέργησαν τη γη, έφτιαξαν εκκλησία την «Παναγίτσα» και το δημοτικό σχολείο της Νέας Φώκαιας.

Οι πρόσφυγες όταν ήρθαν στο Χαϊδάρι το 1924, αφού προηγουμένως δοκίμασαν την τύχη τους στο Λαγκαδά Χαλκιδικής και στα Λιόσια, τον πρώτο καιρό, εκκλησιαζόντουσαν στον Προφήτη Ηλία και στην εκκλησία των Αγίων Αναργύρων του Δρομοκαϊτειου.

Το 1926 αγόρασαν ξυλεία, με τη συνδρομή 100 δραχμών ανά οικογένεια, και κατασκεύασαν την πρώτη ξύλινη εκκλησία, μπροστά από το ιερό της σημερινής.

Σύμφωνα με την καταγραφή στο βιβλίο “ΜΝΗΜΕΣ – ΝΕΑ ΦΩΚΑΙΑ -ΧΑΪΔΑΡΙ”, τον καιρό εκείνο υπήρξε μια προστριβή μεταξύ των προσφύγων από το Τσακμακλί που ήταν οι περισσότεροι και των Νεοφωκαέων. Και οι δύο προσφυγικές κοινόητες ήθελαν να ονομάσουν την εκκλησία σύμφωνα με εκείνες που είχαν στη Μικρά Ασία. Οι Τσακμακλιώτες του “Αγίου Κωνσταντίνου και Ελένης” και οι Νεοφωκαείς της “Κοίμησης της Θεοτόκου”. Τελικά επικράτησε το όνομα που γνωρίζουμε “Κοίμηση της Θεοτόκου” οι παλαιότεροι όμως εξακολουθούν και την ονομάζουν “Παναγίτσα”.

Η εκκλησία λειτούργησε παράλληλα ως Δημοτικό Σχολείο.

Στη φωτογραφία βλέπουμε την ξύλινη εκκλησία της “Παναγίτσας” το έτος 1930 – στο βάθος η καμπάνα της εκκλησίας.

Τα ξυπόλητα τα παιδιά της φωτογραφίας ήταν οι πρώτοι μαθητές στο Δημοτικό Σχολείο – αυτά τα παιδιά ήταν εκείνα που συνέβαλαν στην ανάπτυξη του Χαϊδαρίου.

Μεταξύ των μαθητών οι Δημήτρης Γιαχνής, Σ.Τασούλας, Πολυξένη Λαγωνίκου, Δήμητρα Σμυρνάκη κ.ά.

Δάσκαλος ο εφημέριος Γερμανός Δράκος.

ΠΗΓΕΣ: π.Γεώργιος Φραγκιαδάκης “ΜΝΗΜΕΣ – ΝΕΑ ΦΩΚΑΙΑ -ΧΑΪΔΑΡΙ”, 1982 | Κώστας Φωτεινάκης “ΧΑΪΔΑΡΙ – ΤΟΠΟΣ & ΑΝΡΘΩΠΟΙ”, 2007.

Μαρτυρία του Τριαντάφυλλου Περγαντή για την εγκατάσταση των Νεοφακαέων στο Χαϊδάρι το 1924

1922. Ήρθαμε από την Μικρά Ασία και πήγαμε στα Κάτω Λιόσια.

1923.Τον Ιούλιο μήνα μάθαμε στην Μακεδονία ότι εγκαταστήνονται γεωργοί. Ο Στέλιος Περγαντής ήτανε χωροφύλακας στα Κάτω Λιόσια, πήγε στην αποκατάσταση2 και έβγαλε τα εισιτήρια για το τραίνο δωρεάν.

2 Ιουλίου 1923.Φύγαμε για τη Μακεδονία με το τραίνο. Την άλλη μέρα, φτάσαμε Θεσσαλονίκη. Η επιτροπή ήταν: Χρήστος Θεοφίλης, Κων/νος Χατζημπεκιάρης και Καρακασαλής Αθανάσιος. Βγήκαμε από τη Θεσσαλονίκη και πήγαμε στο Λαγκαδά δωρεάν με αυτοκίνητα που μας έφερε η επιτροπή. Φθάσαμε μόλις βασίλεψε ο ήλιος. Ανάψαμε τις λάμπες οι οποίες σβήνανε από τα κουνούπια και έτσι καθόμαστε στα σκοτεινά. Ο Ιωάννης Παπιομύτης είπε: «Εγώ θα φύγω για τα Λιόσια, Αθήνα και πάλι Αθήνα». Το πρωί πράγματι έφυγε για την Αθήνα. Το πρωί η επιτροπή είπε ότι δύο άτομα θα πάνε στο Εριμπουτζάκι3, ο Περγαντής ο Τριαντάφυλλος και ένα από το Αλή Αγά. Αφού περπατήσαμε δύο ώρες ρωτούσαμε στο δρόμο: «Είναι κοντά το Εριμπουτζάκι;» και μας έλεγαν: «Αχά! Μια ώρα και καμπόσο».

Τελικά φτάσαμε μια ώρα πριν βασιλέψει ο ήλιος. Βαδίζαμε όλη τη μέρα, είδαμε τον κάμπο φυτεμένο καλομπόκια, φασόλια και καρπούζια. Ήταν πολύ ωραίο το μέρος. Μετά ανεβήκαμε πάνω στο χωριό. Μας άρεσε πολύ. Κοιμηθήκαμε έξω από το χωριό και το πρωί ξεκινήσαμε για το Λαγκαδά. Αυτό το είπαμε στην επιτροπή και την άλλη μέρα κατεβήκαμε στο σταθμό που περνούσε ένα τραινάκι και πήγαινε για το Σταυρό. Το τραινάκι περνούσε έξω από το Εριμπουτζάκι όπου σταματήσαμε και μείναμε κανά δυό μέρες.

Η επιτροπή βρήκε τον πρόεδρο και του είπε:

«Ήρθαμε από την Αθήνα για να εγκατασταθούμε. Τι θα μας δώσετε;».

«Ένα βόδι, ένα γάιδαρο και 25 στρέμματα»είπε ο πρόεδρος.

Εμείς απαντήσαμε ότι δεν μπορούμε να ζήσουμε με αυτά και καλύτερα να φύγουμε για την Αθήνα. Την άλλη μέρα πήραμε το τραινάκι και πήγαμε Λαγκαδά. Από εκεί ξεκινήσαμε για τη Θεσσαλονίκη. Απαγορευόταν να πας στην Αθήνα από τη θάλασσα. Μόνο με τραίνο. Όποιος είχε λεφτά πήγε στην Αθήνα, οι υπόλοιποι μείνανε Θεσσαλονίκη. Έμειναν ο Χαράλαμπος Κατσάνης, ο Ιωάννης Μυτιληναίος που ήρθανε στην Αθήνα μετά από οκτώ μήνες. Πήγαμε όλοι στα Λιόσια όπου μάθαμε ότι υπάρχουν μέρη να εγκατασταθούμε. Ο Χρήστος Θεοφίλης και ο Στέλιος Περγαντής πήγαν στην αποκατάσταση και ζήτησαν να εγκατασταθούμε στα Λιόσια. Εκεί τους απάντησαν ότι μπορούμε να πάμε στο Μενίδι, στον Ωρωπό, στο Χασάνι4, στο Κουτσουχάρι5 Ταχίνας και στο Χαϊδάρι.

Ρωτήσαμε τους Λιοσιώτες που πρέπει να πάμε. Αυτοί μας απάντησαν:«Αν πάτε στο Μενίδι κάθε μέρα θα έχουμε και ένα σκοτωμένο γιατί το θέλουν οι Μενιδιάτες. Στον Ωρωπό έχει ελονοσία, το Κουτσουκάρι είναι φτωχό σπέρνουν και δεν θερίζουν. Μόνο το Χαϊδάρι είναι για σας».

Και τότε πήγε η επιτροπή στην αποκατάσταση. Μας έδωσαν έναν γεωπόνο και 1700 στρέμματα για 52 οικογένειες, δηλαδή από 30 στρέμματα ο καθένας.

1924. Ο συνοικισμός ήταν έτοιμος και εγκατασταθήκαμε. Μας δώσανε ένα σπίτι με τέσσερα δωμάτια. Ένα υπνοδωμάτιο, μια κουζίνα, μια αποθήκη, ένα στάβλο, ένα άλογο, ένα αλέτρι, 500 δραχμές και ζωοτροφές.

Ο Γιάννης Καρακασαλής και ο Λεοντής πήραν ένα άλογο, να το δουλεύουν ο ένας τη μιά βδομάδα και ο άλλος την άλλη. Ο Καρακασαλής δεν έδινε το άλογο στο Λεοντή και γι αυτό μάλωναν κάθε μέρα. Μια μέρα ο Λεοντής μόλις σουρούπωσε, πήγε στο καφενείο του Ντηνιακού του Βαγγέλη όπου έτρωγαν οι εργάτες και ήπιε 2-3 ποτήρια κρασί. Μόλις σκοτείνιασε για τα καλά έφυγε και πήγε να βρει τον συνέταιρό του. Βγήκε από το σπίτι η γυναίκα του Καρακασαλή, έγκυος οκτώ μηνών, δεν ξέρω τι του είπε, βγάζει το ξίφος και της δίνει δυό στη καρδιά. Τρέχει ο άντρας της να δει τι συμβαίνει και τον τραυματίζει. Το άκουσε ο αδελφός του ο Κώστας και σκοτώνει και αυτόν.

Ο Λεοντής εξαφανίστηκε, έτρεξε το χωριό να τον πιάσει αλλά δεν τα κατάφερε….

Σημειώσεις:

1. Η μαρτυρία δημοσιεύτηκε το βιβλίο του π. Γεώργιου Φραγκιαδάκη «Νέα Φώκαια – Χαϊδάρι – Μνήμες».
2. Επιτροπή Αποκατάστασης Προσφύγων, αυτόνομη από το κράτος, συστάθηκε για να εξασφαλίσει μόνιμη στέγη και εργασία στους πρόσφυγες.
3. Εριμπουτζάκι, χωριό στη Χαλκιδική.
4. Χασάνι, το σημερινό Ελληνικό.

Κουτσουκάρι ο σημερινός Κορυδαλλός. Κουτσουκάρι Ταχίνας πιθανά να πρόκειται για τον ίδιο τόπο.