Η Μονή Δαφνίου είναι ένα Μνημείο Πανελλαδικής και Παγκόσμιας εμβέλειας, κύρους και αναγνωρισιμότητας.
Δεν είναι τυχαίο ότι ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρρες την επισκέφτηκε, ιδιωτικά, με τη σύζυγό του, στις 27 Ιουλίου 2022.
Η Μονή Δαφνίου από το 1990 περιλαμβάνεται ως σειριακή (ενιαία) εγγραφή μαζί με τη Μονή Οσίου Λουκά στο Στείρι Βοιωτίας και τη Νέα Μονή της Χίου στον Κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO.
Ο Γεώργιος Λαμπάκης στο βιβλίο του «Χριστιανική Αρχαιολογία της Μονής Δαφνίου μετά πολλών σχημάτων και εικόνων», 1889, έχει ζωγραφίσει τον Παντοκράτορα στον τρούλο και γράφει: «Ο ΠΑΝΤΟΚΡΑΤΩΡ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ ΔΑΦΝΙΟΥ ως ούτος εσώζετο μέχρι της πρωίας της 10 Ιανουαρίου 1889». Στο σκίτσο, σελ. 123 – 128.
Ο Γεώργιος Λαμπάκης περιγράφει αναλυτικότερα: «… Αι επί του προσώπου και του λοιπού σώματος της εικόνος του Παντοκράτορος βλάβαι προέρχονται εκ βαρβαρικών σφαιρών και φραγκικών τοξευμάτων βελών, ων τα αιχμάς, ας υπό την εικόνα του Παντοκράτορος δημοσιεύομεν (1,2) τη 29 Ιουνίου 1889, απ΄ αυτού του ψηφοδετήματος του Παντοκράτορος εξηγάγομεν, την μεν υπ. αριθμόν 1 οφρύος αυτού, την δε υπ. αριθμόν 2, εκ του προς αριστερά του Ιησού δαπέδου του θόλου…» (σελ. 126 -127).
Η Μονή Δαφνίου ήταν και εξακολουθεί να είναι αγαπητή στους ανθρώπους των γραμμάτων και των τεχνών. Ενδεικτικά ορισμένες αναφορές:
ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ: Κρίστιαν Άντερσεν, Σατωμπριάν, Virginia Woolf, Χένρι Μίλερ, Εμμανουήλ Ροΐδης, Νίκος Καζαντζάκης, Κοσμάς Πολίτης, Γεώργιος Θεοτοκάς, Γεώργιος Σεφέρης, Άγγελος Τερζάκης, Άγγελος Προκοπίου, Ανδρέας Καραντώνης, Ιωάννης Μ. Γερουλάνος, Δημήτρης Λιαντίνης (Ανάλυση του ποιήματος του Κωνσταντίνου Καβάφη “Εις τα περίχωρα της Αντιοχείας¨)
ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ, ΖΩΓΡΑΦΟΙ, ΦΩΤΟΓΡΑΦΟΙ: Fred Boissonas, Hanns Holdt, Carl Siele, Nelly´s, Dimitri Kassel, Ernst REISINGER, Δημήτρης Κωνσταντίνου, Σπύρος Μελετζής, διάσημοι χαράκτες και ζωγράφοι: J. P. Mahaffy, Tavy Notton, F.Perilla, Τάσος Αλεβίζος, Γιώργος Φαρσακίδης, Λυκούργος Κουγιεβίνας, Γιάννης Τσαρούχης, Λουκάς Γιαρέλης, Αλεξάντερ Μπαρκόφ, Robert Weir Schultz, James Skene, Γιώργος Στεφανίδης, Βάλιας Σεμερτζίδης, Φώτης Κόντογλου, Γιάννης Τσαρούχης, Λυκούργος Κογιεβίνας, Βάσω Παπαϊωάννου, ο πολυτάλαντος Frederic Perilla, ο Σίμωνας Καρράς (παντρεύτηκε με βυζαντινό τελετουργικό τη δεύτερη ημέρα των Χριστουγέννων 26 Δεκεμβρίου 1950), Άγγελος Προκοπίου, Κωνσταντίνος Ρωμανίδης κ.ά.
Το μνημείο:
- είναι στην αρμοδιότητα της Εφορεία Αρχαιοτήτων Δυτικής Αττικής/ ΕΦΑΔΑ.
- βρίσκεται στα όρια του Δήμου Χαϊδαρίου, αλλά εκτός από την καθημερινή ζωή της πόλης.
Η Μονή Δαφνίου συνδέεται και με την Επανάσταση του ‘21, και εντός της Μονής αλλά και εκτός αυτής (Μάχες Χαϊδαρίου 6 & 8 Αυγούστου 1826, Μάχη του Δαφνίου 21 Μαρτίου 1827 με τον Καραϊσκάκη και πιθανά εντός της Μονής το Καλοκαίρι του 1921).
Σύμφωνα με ανεπιβεβαίωτες πληροφορίες αποτέλεσε καταφύγιο ξεκούρασης και ανάρρωσης των στρατιωτών που επέστρεφαν εξαθλιωμένοι και τραυματισμένοι από το μέτωπο στην Αθήνα, μετά υποχώρηση του ελληνικού στρατού στον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο (Απρίλιος 1941).
Η Μονή Δαφνίου θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως μνημιακό “παλίμψηστο” αφού κατά καιρούς έγιναν διάφορες άλλες χρήσεις, διαφορετικού χαρακτήρα από τον αρχικό λατρευτικό και μοναστικό σκοπό της, όπως π.χ. ποιμνιοστάσιο, σταθμός χωροφυλακής, ψυχιατρείο κ.λπ.
Η Μονή Δαφνίου “υποφέρει” διαχρονικά από τους σεισμούς 1886, 1889, 1894, 1981, 1999, λόγου του ενεργού ρήγματος στην περιοχή. Για 10+ χρόνια έγιναν εργασίες στήριξης και συντήρησης του Καθολικού και των βοηθητικών κτηρίων.
Ο τρούλος (ή ένα τμήμα του) του καθολικού κατέρρευσε στον σεισμό του 1888 και τα ψηφιδωτά αποκαταστάθηκαν από Ιταλούς συντηρητές μεταξύ 1892 και 1897.
Η Πρώτη ομαδική επίσκεψη στον εξωτερικό του Καθολικό χώρο, σε συνθήκες εργοταξίου (με σκαλωσιές), μετά το σεισμό του 1999, έγινε στις 26.10.2008 – Διοργάνωση ΟΙΚΟ.ΠΟΛΙ.Σ Χαϊδαρίου.
Στη Μονή Δαφνίου στις μέρες μας πραγματοποιούνται εκθέσεις, εκδηλώσεις, συναυλίες, οργανωμένες ή ατομικές επισκέψεις/ ξεναγήσεις/ εκδηλώσεις κ.λπ.
Παίρνοντας υπόψη μας τις πολλές πηγές πληροφοριών που υπάρχουν, και με βάση την αρχή:
«Πέραν κάποιων απολύτως χρηστικών τεκμηρίων για τα οποία μια ψηφιακή βιβλιοθήκη (ή και ένα Ψηφιακό Οικομουσείο) μπορεί να δώσει την «πλήρη» πληροφορία, κατά κανόνα το ψηφιακό τεκμήριο μπορεί να αποτελέσει το ερέθισμα, τη γέφυρα με το πρωτότυπο και όχι πάντα το απόλυτο υποκατάστατο.»
Παρουσιάζουμε ορισμένες βασικές, χρηστικές, ίσως πρωτότυπες πληροφορίες και σας παραπέμπουμε με συνδέσμους σε άλλες πηγές για περισσότερες πληροφορίες.
Εφορεία Αρχαιοτήτων Δυτικής Αττικής/ ΕΦΑΔΑ:
- ΤΑ ΨΗΦΙΔΩΤΑ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΟΝΗΣ ΔΑΦΝΙΟΥ, 2012. – Daphni Monastery. Σκηνοθεσία: Δημήτρης Δεληνικόλας. Επιμέλεια: Ελένη Γκίνη – Τσοφοπούλου, Νίκος Δεληνικόλας (τµηµατάρχης Μελετών Βυζαντινών Μνηµείων). Α’ Βυζαντινή Εφορεία Αρχαιοτήτων (πριν την ενοποίηση των Αρχαιολογικών και Βυζαντινών Εφορειών Αρχαιοτήτων – ΠΔ.104/28-8-2014). Το ενδιαφέρον εστιάζεται, εκτός των άλλων, στην αποτύπωση των ρωγμών των ψηφιδωτών, μετά το σεισμό του 1999. https://youtu.be/TCnVJOrjg6Q
- Μονή Δαφνίου https://tinyurl.com/4cvv85uh
- ΔΑΦΝΙ- Αφήγηση με την αρχαιολόγο της ΕΦΑΔΑ κα Κ. Φλώρου, προΐσταμένης του Τμήματος Βυζαντινών και Μεταβυζαντινων Αρχαιοτήτων και Μουσείων. https://tinyurl.com/5b53yfeh
- ΨΗΦΙΔΩΤΑ ΜΟΝΗΣ ΔΑΦΝΙΟΥ – Το βίντεο υλοποιήθηκε από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Δυτικής Αττικής (2023). Προβλήθηκε στις οθόνες που είναι εγκατεστημένες στις αποβάθρες του δικτύου της ΣΤΑ.ΣΥ., καθώς και στις οθόνες των συρμών του τραμ και του μετρό. https://tinyurl.com/3ekxxhk3
- Από τις 18 Μαΐου ξεκινάει η επαναλειτουργία των αρχαιολογικών χώρων, μετά τη σταδιακή άρση των περιοριστικών μέτρων εξαιτίας της πανδημίας Covid 19. https://tinyurl.com/2sy69urk
- Αποκατάσταση Μεγάλου Περιβόλου Μονής Δαφνίου Β΄ Φάση https://tinyurl.com/mr445y5s
Το βραβευμένο με δύο πρώτα βραβεία ντοκιμαντέρ “ΤΟ ΔΑΦΝΙ”, 1951 στο “Ψηφιακό Οικομουσείο Χαϊδαρίου”
- Άγγελος Προκοπίου: “ΤΟ ΔΑΦΝΙ – ΠΑΝΑΓΙΑ Η ΧΡΥΣΟΔΑΦΝΙΩΤΙΣΣΑ”, 1951. Η πρώτη ελληνική ταινία τέχνης στην ιστορία του ελληνικού κινηματογράφου – χαμένη για 58 χρόνια – προβλήθηκε στο Παλατάκι στο Χαϊδάρι στις 15 Ιανουαρίου 2011!!! Περιγραφή ταινίας: Ντοκιμαντέρ, ασπρόμαυρη, στην αγγλική γλώσσα, διάρκεια 16 λεπτά (η κόπια που έχουμε), έτος 1951, πήρε δύο πρώτα βραβεία στο Εδιμβούργο και στη Νέα Υόρκη (1952). https://youtu.be/ggSwlzOgfVk
ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΒΙΝΤΕΟ:
- ΜΟΝΗ ΔΑΦΝΙΟΥ – ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΨΗΦΙΔΩΤΩΝ. To βίντεο με τα Ψηφιδωτά της Μονής Δαφνίου δημιουργήθηκε από τη Βούλα Σοφού για την εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε από τον ΟΙΚΟ.ΠΟΛΙ.Σ. 17.04.2016 [ΕΔΩ]
- ΜΟΝΗ ΔΑΦΝΙΟΥ – ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΨΗΦΙΔΩΤΩΝ – ΕΜΠ – Dafni Monastery Virtual Visit. The Laboratory of Photogrammetry of NTUA has implemented the most contemporary digital techniques in 1999-2000 in order to geometrically document the Katholikon of the Dafni Monastery, which was damaged by an strong earthquake. This video enables the viewer to visit this UNESCO World heritage monument, as until now (October 2010) the Church is closed to the public https://tinyurl.com/eh7v64tc
- Archaeology & Arts Daphni “Medieval Monastery, Athens, Greece” https://tinyurl.com/ycxnfwnw
ΠΗΓΗ: Ομάδα στο Facebook “ΨΗΦΙΑΚΟ ΟΙΚΟΜΟΥΣΕΙΟ ΧΑΪΔΑΡΙΟΥ” – ΑΡΧΕΙΑ για δωρεάν λήψη, FILES https://tinyurl.com/45pxr9ef
- Γεώργιος Λαμπάκης (Διδάκτορος της Φιλοσοφίας), “Χριστιανική Αρχαιολογία της Μονής Δαφνίου μετά πολλών σχημάτων και εικόνων», 1889.
- Γεώργιος Λαμπάκης (Προλύτου τῆς Θεολογίας, Διδάκτορος τῆς Φιλοσοφίας. Διευθυντοῦ τοῦ Χριστιανικοῦ Ἀρχαιολογικοῦ Μουσείουκαὶ Ὑφηγητοῦ τῆς Χριστιανικῆς ᾿Αρχαιολογίας ἐν τῷ Ἐθνικῷ Πανεπιστημίῳ). “Η Μονή Δαφνίου : Μετά τας επισκευάς”, 1899.
- Δημήτρη Γρ. Καμπούρογλου “ΤΟ ΔΑΦΝΙ”, ΕΣΤΙΑ, 1920
- ΧΑΙΔΑΡΙ – Συνάντηση με την Ιστορία, ΔΗΜΟΣ ΧΑΪΔΑΡΙΟΥ – Αναστασίου Λιερού, 2006
- ΧΑΪΔΑΡΙ ΤΟΠΟΣ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ, 2007 – Κώστας Φωτεινάκης.
- ΤΑ ΨΗΦΙΔΩΤΑ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΟΝΗΣ ΔΑΦΝΙΟΥ, 2012. – Daphni Monastery. Σκηνοθεσία: Δημήτρης Δεληνικόλας. Επιμέλεια: Ελένη Γκίνη – Τσοφοπούλου, Νίκος Δεληνικόλας (τµηµατάρχης Μελετών Βυζαντινών Μνηµείων). Α’ Βυζαντινή Εφορεία Αρχαιοτήτων (πριν την ενοποίηση των Αρχαιολογικών και Βυζαντινών Εφορειών Αρχαιοτήτων – ΠΔ.104/28-8-2014). Το ενδιαφέρον εστιάζεται, εκτός των άλλων, στην αποτύπωση των ρωγμών των ψηφιδωτών, μετά το σεισμό του 1999. https://youtu.be/TCnVJOrjg6Q
- ΦΥΛΛΑΔΙΟ – Γ’ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ, Π.Κ. ΠΑΛΑΤΑΚΙ ΔΗΜΟΣ ΧΑΪΔΑΡΙΟΥ – Α’ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΕΦΟΡΕΙΑ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ.
- ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ ΔΑΦΝΙΟΥ ΜΕΧΡΙ ΤΟ 1999
- Francesco Perilla, Daphni, Aquarelles, Xylographies, Photographies de L’Aute (εκδόσεις 1928, 1942)
- Ο Γεώργιος Σεφέρης και ο Άγγελος Προκοπίου για τη ΓΕΝΝΗΣΗ ΣΤΟ ΔΑΦΝΙ.
ΑΛΛΕΣ ΠΗΓΕΣ:
Η ΜΟΝΗ ΔΑΦΝΙΟΥ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗ ΦΩΤΟΘΗΚΗ ΤΟΥ GABRIEL MILLET (1892 – 1899) (Βίντεο) https://youtu.be/xIBDrWGwzB0
Gabriel Millet: Le Monastère de Daphni : Histoire, architecture, mosaïques, par Gabriel Millet,…, aquarelles de M. Pierre Benouville, 1899 https://tinyurl.com/2nwnb8tm Ελληνική έκδοση – ΜΠΟΥΚΟΥΜΑΝΗΣ: https://tinyurl.com/2jhpm3b8 | Αποσπάσματα – Περιγραφή https://tinyurl.com/7smpk22j
Δήμητρα Κωτούλα: «Καταγραφή Βυζαντινών Ψηφιδωτών στην Ελλάδα του 19ου αιώνα: η περίπτωση του Αρχείου του Βυζαντινού Ερευνητικού Ταμείου», στο New Light on Old Glass: Recent Research on Byzantine Glass and Mosaic, επιμ. Ch. Entwisslete και L. James, Βρετανική Ερευνητική Έκδοση αρ. 179, Λονδίνο 2013. – Σελ.260 – 270. https://tinyurl.com/2p9uctf6
Το ιστορικό της κλοπής από τη Μονή Δαφνίου των τριών Ιωνικών Κιόνων και του κιονόκρανου από τον Έλγιν που εκτίθενται στο Βρετανικό Μουσείο https://tinyurl.com/35jsz753
Νίκος ΒΕΗΣ, “Εκ της ιστορίας της Μονής Δαφνίου και της περιχώρου αυτής κατά τον αγώνα (1821-1827)”, Δελτίον ΧΑΕ 4(1927), Σελ.75 – 79
ΒΙΚΙΠΑΙΔΕΙΑ: Μονή Δαφνίου (χρειάζεται επικαιροποίηση) https://tinyurl.com/yzaa7rvm – https://tinyurl.com/yx5bw69h
Κώστας Φωτεινάκης “Η Επανάσταση του ’21 και η Μονή Δαφνίου – Η Μάχη στο Δαφνί 21 Μαρτίου 1827 και η θέση “περαταριά” https://tinyurl.com/56v8xred
Συλλογικό: Documentation of the Holy Monastery of Daphni Within a Time Span of 20 Years—A Comparative Approach, 2025 https://tinyurl.com/38uad4bv
Andrea Paribeni “From Ravenna to Athens: Italian Restorers of the Mosaics of Daphni at the end of the 19th Century, in Atti del XII Colloquio AIEMA, Venezia, 11-15 settembre 2012, a cura di G. Trovabene, Verona 2015, σσ. 347-32” https://tinyurl.com/4df7kd3k
The Virgin at Daphni https://tinyurl.com/8vt9m93s
Ιωάννου Μ. Γερουλάνου “Διακοσμήσεις της Μονής Δαφνίου”, 1954 (θα ψηψιοποιηθεί – δεν υπάρχει διαθέσιμο στα βιβλιοπωλεία – παλαιοβιβλοπωλεία).
British School at Athens, Digital Collections “Daphni Monastery” https://tinyurl.com/4e2mwpvf
ΚΑΡΑΚΑΤΣΑΝΗ ΑΓΑΠΗ – “ΠΑΛΙΝΩΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΝΗ ΔΑΦΝΙΟΥ” https://www.agra.gr/books/0500_0599/book523.html
ΠΑΥΛΟΣ ΛΑΖΑΡΙΔΗΣ (Έφορος Βυζαντινών Αρχαιοτήτων) – “Μονή Δαφνίου – Σύντομος Εικονογραφημένος Αρχαιολογικός Οδηγός”, 1987, HANNIBAL.
