Το Χαϊδάρι στη Γερμανική ΚΑΤΟΧΗ Εθνική Αντίσταση – Στρατόπεδο Χαϊδαρίου – ΜΠΛΟΚ15
ΤΟ ΧΑΪΔΑΡΙ ΠΡΝ ΤΗ ΚΑΤΟΧΗ: Οι Γερμανοί προετοίμαζαν μεθοδικά και από καιρό, στρατιωτικά και πολιτικά την επίθεσή τους στην Ελλάδα. Στο Χαϊδάρι είχαν εγκαταστήσει, πριν την έναρξη του πολέμου, έναν Γερμανό κατάσκοπο, ο οποίος είχε αγοράσει γη, είχε κτίσει κατοικία και επικοινωνούσε με τη Γερμανία μέσω ασυρμάτου. Το όνομά του ήταν Όττο Χέρτσφλερ και κατοικούσε επί της σημερινής οδού Κουμουνδούρου 22, στο ύψωμα. Οι Γερμανοί στην διάρκεια της Κατοχής τον διόρισαν διευθυντή της πολεμικής λείας. Ο Όττο Χέρτσφλερ επέζησε στον πολέμου αλλά δεν διανοήθηκε να ζητήσει το σπίτι του μετά την Κατοχή.
(Οι πληροφορίες για τον Γερμανό κατάσκοπο προέρχονται από τον πρώην Δημήτρη Γιαχνή).
ΕΠΙΠΛΕΟΝ φωτογραφίες για το Στρατόπεδο Χαϊδαρίου και το ΜΠΛΟΚ15 στην ΨΗΦΙΑΚΗ ΕΚΘΕΣΗ.
ΜΕΡΟΣ Α’: ΚΑΤΟΧΗ – Στρατόπεδο Χαϊδαρίου
Το Χαϊδάρι ζει δύσκολες μέρες. Ο στρατώνας που είχε δημιουργήσει ο Ι. Μεταξάς το 1937 στη θέση «Καραϊσκάκη» μετατρέπεται από τους Γερμανούς κατακτητές σε στρατόπεδο συγκέντρωσης και βασανισμού των αγωνιστών της Εθνικής Αντίστασης. Οι Χαϊδαριώτες ζουν την αγωνία των βασανιστηρίων και των εκτελέσεων. Βλέπουν καμιόνια να μεταφέρουν τους αγωνιστές για εκτέλεση, αλλά δεν λυγίζουν. Τα βασανιστήρια και οι εκτελέσεις είχαν σαν σκοπό να λειτουργήσουν ως προπαγάνδα τρόμου στην ανερχόμενη αντίσταση κατά του κατακτητή.
Ο μεγαλύτερος αριθμός κρατουμένων, 15.000 περίπου, σημειώθηκε στις 20 Αυγούστου 1944.
Μεταξύ των χιλιάδων κρατουμένων που πέρασαν από το Στρατόπεδο ήταν ο μεγάλος Έλληνας μουσουργός Νίκος Σκαλκώτας, ο συγγραφέας Ζήσης Σκάρος (Ιανουάριος 1944), ο Ζακ Μεναχέμ (δημοσιογράφος), ο Εμμανουήλ Κριαράς (φιλόλογος, καθηγητής της Φιλοσοφικής Σχολής Α.Π. – η μαρτυρία του στα ΑΡΧΕΙΑ της Ομάδας “Ψηφιακό Οικομουσείο Χαϊδαρίου” στο Facebook), ο Ρενάτο Μόρντο (σκηνοθέτης) κ.ά.
Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, από το Χαϊδάρι πάρθηκαν και εκτελέστηκαν τουλάχιστον 1.800 άνθρωποι. Οι ηρωικές μορφές καθώς και οι καθημερινές μεγαλειώδεις στιγμές και καταστάσεις περιγράφονται στα βιβλία των Θέμου Κορνάρου (συγγραφέα), Αντώνη Φλούντζη (γιατρού του Στρατοπέδου), Δημήτρη Παυλάκη κ.ά. και γι΄ αυτόν το λόγο δεν παρουσιάζεται αναλυτικά το θέμα του Στρατοπέδου.
7 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1943 ΣΤΟ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟ ΧΑΪΔΑΡΙΟΥ
- Η πρώτη εκτέλεση του Λεβί από τα Γιάννενα. Τον εκτέλεσε ο ίδιος ο διοικητής του Στρατοπέδου Ραντόσμκι και στη συνέχεια, έκλεψε τις μπότες που φορούσε ο Λεβί, πριν τον θάψουν κοντά στον τόπο εκτέλεσης.
- Ηλέκτρα Αποστόλου, η πρώτη γυναίκα στο Στρατόπεδο Χαίδαρίου, μεταφέρθηκε στο θάλαμο 11 του ΜΠΛΟΚ15.
- Μεταφορά στο Στρατοπεδο Χαϊδαρίου μετά το πογκρόμ των Αναπήρων του Ελληνοϊταλικού πολέμου (30 Νοεμβρίου 1943)
Η πρώτη ομαδική εκτέλεση δέκα κρατουμένων στο Στρατόπεδο έγινε στις 12 Δεκεμβρίου 1943.
Στις 23 Απριλίου του 1944 μεταφέρονται 60 κρατούμενοι από το Στρατόπεδο στην Ριτσώνα για εκτέλεση. Μεταξύ αυτών και ο Χαϊδαριώτης Κώστας Χατζηγεωργίου, αδελφός του Βασίλη του «παπά», ο οποίος στο ύψος του ζαχαροπλαστείου Λουξ (στη συμβολή της Πλαστήρα με την Αγωνιστών Στρατοπέδου σήμερα) αφήνει μια φωτογραφία, στο όπισθεν μέρος της οποίας γράφει ένα μήνυμα, «Εγώ πάω για εκτέλεση. Να βαφτίσετε το παιδί Κώστα»
Την αυγή της 1ης Μαΐου 1944 από το ΜΠΛΟΚ15 ξεκινούν τα καμιόνια μέσω της Ιεράς Οδού και μεταφέρουν για εκτέλεση στην Καισαριανή 200 ακροναυπλιώτες κομμουνιστές, μεταξύ των οποίων ο Ναπολέων Σουκατζίδης (διερμηνέας του στρατοπέδου).
Ο Νίκος Γλέζος, αδελφός του Μανόλη Γλέζου που μαζί με τον Λάκη Σάντα κατέβασαν την Γερμανική σημαία από την Ακρόπολη, εκτελέσθηκε στις 10 Μαΐου 1944.
Το στρατόπεδο διαλύθηκε στις 27 Σεπτεμβρίου 1944.
Λίγο πριν, την αυγή της 8ης Σεπτεμβρίου 1944 εκτελέσθηκαν στον σημερινό Διομήδειο 59 (ή 72) Έλληνες. Μεταξύ αυτών η Λένα Καραγιάννη και ο Μανόλης Λίτινας.
ΜΕΡΟΣ Β’: Το Χαϊδάρι μετά την Κατοχή
Το Χαϊδάρι έγινε ποίημα, τραγούδι και σύμβολο Αντίστασης.
Ο Δήμος Χαϊδαρίου (Δήμαρχος Δημήτρης Σκαμπάς) τίμησε τους ήρωες του Στρατοπέδου, ονοματοδότησε κεντρικούς δρόμους της πόλης σε «Οδό Αγωνιστών Στρατοπέδου», “Αντώνη Φλούντζη” – Γιατρός του Στρατοπέδου Χαϊδαρίου και συγγραφέας του βιβλίου “ΧΑΪΔΑΡΙ – Βωμός και κάστρο της Εθνικής Αντίστασης”, Ναπολέοντα Σουκατζίδη.
Ο Δήμος Χαϊδαρίου (δήμαρχος Κυριάκος Ντηνιακός) επέλεξε για έμβλημα της πόλης το «Μπλοκ 15» – χώρο φοβερής απομόνωσης.
Σε συνεργασία ο Δήμος Χαϊδαρίου (δήμαρχος Κώστας Σπηλιόπουλος) με το παράρτημα της ΠΕΕΑ ίδρυσαν το Μουσείο της Εθνικής Αντίστασης τον Μάιο του 1997. Το Μουσείο δεν λειτουργεί στις μέρες μας.
Το «Μπλοκ 15» έχει χαρακτηριστεί διατηρητέο μνημείο από το Υπουργείο Πολιτισμού την περίοδο που ήταν υπουργός η Μελίνα Μερκούρη. Κάθε χρόνο την Πρωτομαγιά πραγματοποιείται εκδήλωση μνήμης στο «Μπλοκ 15» που συνδιοργανώνεται από το Παράρτημα της ΠΕΑΕΑ, και τους Δήμους Χαϊδαρίου και Καισαριανής.
ΜΕΡΟΣ Γ’: ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΜΕΛΛΟΘΑΝΑΤΩΝ ΤΗΝ ΠΡΩΤΟΜΑΓΙΑ ΤΟΥ 1944
Τρία ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ του Ναπολέοντα Σουκατζίδη
Προς τον πατέρα του:
«Πατερούλη, πάω για εκτέλεση. Νάσαι περήφανος για το μονάκριβο γιο σου. Ν΄ αγαπάς, να λατρεύεις την κορούλα σου και την αδελφούλα μου. Κ΄ οι δυο μεγάλοι άνθρωποι. Γεια. Γεια πατερούλη.»
Προς την αρραβωνιαστικιά του, Χαρά Λιουδάκη, η οποία εργαζόταν στο Δρομοκαϊτειο:
«Η τελευταία μου σκέψη μαζί σου. Θα ΄θελα να σε κάμω ευτυχισμένη. Ν΄ αγαπάς πολύ το μπαμπά και την αδελφούλα μου. Να βρεις σύντροφο στη ζωή σου, άξιό μου κι άξιό σου. Γειά χαρά.
Υ.Γ.: Κάτι ενθύμια θα σου δώσει ο Ζήσης.»
Στην αδελφή της Χαράς, Μαρία Λιουδάκη:
Αδελφούλα, πάω για εκτέλεση. Σε λάτρευα πολύ, όπως λάτρευα και το γυναικούλι μου».
ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Με βάση την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών την Πρωτομαγιά του 1944 και τα τρία μηνύματα του Ναπολέοντα Σουκατζίδη γυρίστηκε η ταινία “Το τελευταίο σημείωμα”, Παντελής Βούλγαρης – Ιωάννα Καρυστιάνη, 2017.
“Κατίνα, Γεωργούλη. Σας φιλώ με αγάπη.”
Κώστας Τσίρκας, Μάρνη 52»
“Χαίρετε φίλοι. Εκδίκηση. Μάνα μη λυπάσαι. Χαίρε μάνα”
Δημήτρης Σόφης»
“Δεν σας ξέχασα ποτές. Για σας και τον Ελληνικό λαό έδωσα και τη ζωή μου. Σήμερα 1η Μάη 1944. Σας φιλώ για τελευταία φορά.”
Α. Βαγενάς».
“Η κόρη μου Ρήνα να γίνει δασκάλα. Φιλώ τη γυναίκα μου και το παιδί.” Βαγγέλης Πόλκος (δάσκαλος).
«Ειδοποιήστε τη χήρα μητέρα μου, Κατίνα Αναστασιάδου, οδός Λομβάρδου 2, Αθήναι, ότι πεθαίνω για την Ελλάδα μας.”
Ο Λευτέρης Αναστασιάδης ήταν δικηγόρος, ανάπηρος του αλβανικού έπους, ακρωτηριασμένος και από τα δύο πόδια. Το μήνυμα το έγραψε στο ξύλινι πόδι του πριν τον εκτελέσουν.
“Έτσι πεθαίνουν οι άξιοι Έλληνες. Πεθαίνω περήφανος. Ζήτω η λευτεριά. Διαβάτη Έλληνα το ρούχο τούτο να το πας στην παραπάνω διεύθυνση. Είναι η στερνή επιθυμία ενός ανθρώπου, που ξέρει να πεθαίνει για τη λευτεριά. Ζήτω ο ελληνικός λαός.”
Σπήλιος Αμπελογιάννης»
ΜΕΡΟΣ Δ’: ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ για τους μελλοθανάτους του Στρατοπέδου Χαϊδαρίου
«Περνούσαν από δω τα αυτοκίνητα και πήγαιναν για τις εκτελέσεις…. Ήταν αυτός ο δρόμος χωματόδρομος τότε, Βασιλέως Γεωργίου λεγότανε και τώρα λέγεται Αγωνιστών Στρατοπέδου Χαϊδαρίου…. Και φωνάζανε «Πάμε για εκτέλεση, να μας βοηθήσετε. Εμείς θα εκτελεστούμε, εσείς να συνεχίσετε τον αγώνα»… Αυτή η εποχή να πάει και να μην έρθει..».
Κούλα Χριστοδουλίδη, Μαρτυρίες.
«Τους εκτελούσανε μέσα στο στρατόπεδο και περνούσε μία νεκροφόρα, ένα μεγάλο αυτοκίνητο μαύρο που πίσω ήταν κομμένο και μισοσκεπασμένο βέβαια. Και όλο το μέρος του αυτοκινήτου έτρεχε αίμα και ο δρόμος γινότανε κόκκινος γιατί ήταν χωματόδρομος και πότιζε ας πούμε…. Τους σκοτώνανε και τους πετούσανε στα πηγάδια, που δεν είχαν νερό, αλλά είχαν πτώματα…»
Λίζα Χριστοδουλίδου (κόρη της Κούλας), Μαρτυρίες.
«Το δικό μου σπίτι ήτανε πάνω στο δρόμο. Από κει έβλεπα τους Γερμανούς που περνάγανε με τα αποσπάσματα και πηγαίνανε στο Χαϊδάρι. Στο Χαϊδάρι, το στρατώνα που είχαν οι Έλληνες, τον είχανε κάνει αυτοί φυλακές και βάζανε όλους όσους τσιμπάγανε. Από κει τους πηγαίνανε σε διάφορα μέρη και τους ντουφεκάγανε και μετά ειδοποιούσανε τη δημαρχία της περιοχής να τους μαζέψουνε για να τους θάψουνε.
Και θυμάμαι πολύ χαρακτηριστικά όταν περνάγανε έξω από τα σπίτια μας, οι αγωνιστές τραγουδάγανε και πετάγανε σημειώματα, γράμματα για τους αγαπημένους τους, τη μάνα τους, τις γυναίκες, τις αδελφάδες τους για να τους πούνε που τους πάνε και πότε τους συλλάβανε.
Όλα αυτά τα θλιβερά δεν διδάσκονται στα σχολεία μας, τίποτα δεν αναφέρουνε απ΄ αυτά…»
Γιώργος Ζαμπέτας – Βίος και Πολιτεία.
TO ΕΜΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ – ΤΟ ΜΠΛΟΚ 15 ΤΟΥ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟΥ ΧΑΪΔΑΡΙΟΥ
Το έμβλημα της πόλης καθιερώθηκε το 1984, επί δημαρχίας Κυριάκου Ντηνιακού, και επιλέχτηκε μετά από πανελλήνιο διαγωνισμό, στον οποίο διακρίθηκε η πρόταση του Πολιτικού Μηχανικού και πρώην Δημοτικού Συμβούλου στο Δήμο Αθηναίων, Νίκου Τριάντη.
Το έμβλημα του Δήμου Χαϊδαρίου συνδυάζει την ιστορία της πόλης και την αγάπη για τη δημοκρατία, την ανανέωση και το σεβασμό στη φύση.
Απεικονίζει το «ΜΠΛΟΚ 15» του Στρατοπέδου Χαϊδαρίου, χώρο αυστηρής απομόνωσης (το δηλώνει το συρματόπλεγμα που περιβάλλει το κτίριο) και προθαλάμου για τις εκτελέσεις των αγωνιστών – πατριωτών της Εθνικής Αντίστασης, ενάντια στο Γερμανό κατακτητή (1940 – 1944).
Η κόκκινη παπαρούνα που ξεπροβάλλει μέσα από την απομόνωση και την απειλή του θανάτου του «ΜΠΛΟΚ 15», συμβολίζει την ελπίδα για μια καλύτερη και ειρηνική ζωή καθώς επίσης την αναγέννηση.
